KBRN OPERASYONLARINDA OLAY YERİ YÖNETİMİ VE PSİKOSOSYAL GÜVENLİK

Yazan: Bülent ÖZDEMİR

AFAD KBRN Eğitmeni ve Sosyolog

Olay yeri yönetimi, olağanüstü durumlarda olayı olduğu bölgenin bir an önce normale dönmesini sağlamak için yapılan plan ve koordinasyon çalışmalarının bütünüdür. Amaç bu süreçte ikincil kazalar olmasını önlemek, kriz durumu ve kargaşa çıkmasını önlemektir. İşte öyle bir kaza ve risk durumu vardır ki, olay yeri yönetimi çok daha hassas yapılması ve hata payının minimal olması esastır. Bu riskin adı KBRN operasyonlarıdır. Yani kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer kazaların olduğu noktalardır. Bu risklerin durumunu diğerlerinden ayıran birçok özelliği vardır, ancak en önemlisi ikincil kaza durumlarının olma olasılığının yüksek olması ve telafi şansının çok düşük olmasıdır. İşte hassasiyeti bu kadar yüksek olan bir risk durumuna müdahale eden personelin de psikolojik durumu ciddi oranda önemlidir. Bu süreci şöyle anlatalım ve sürecin ciddiyetini ortaya çıkarmış olalım.

Öncelikle süreci olay yeri yönetimini çok iyi bilen bir lider öncülüğünde personelin sahaya gelmesi ve açık alandan güvenli bir noktada konuşlanması gerekir. Bu bilinçlilik personelin olay yeri hakkında sağlıklı bilgi alma ve ona göre cihaz, teçhizat hazırlığını yapmasını sağlayacaktır. Çünkü KBRN geniş bir alanı kapsamakta ve her risk durumunun farklı cihaz ve teçhizatı bulunmaktadır. Bu teçhizatlardan bir tanesi de kapalı devre solunum cihazı ile beraber kullanılan A tipi KBRN koruyucu kıyafetidir. Bu kıyafet personeli farklı bir zihin psikolojisine sokacağı gibi kapalı ortam hali badi eşliğinde sağlıklı bir ölçüm yapmasını sağlayacaktır. Bu süreci badisi anlık göz teması ve yakın takip ile tamamlamalıdır. Bu ölçümün sonunda yine ölçüm yapan personel badi desteği ile güvenli bir noktaya alınarak koruyucu kıyafet çıkarılarak operasyon tamamlanır. Bu aralıkta ölçüm yapan personelde çevre etkisi, ölçüm anı psikolojisi ve sonrasında ki normalleşmeye geçiş gibi bir takım duygu durum değişikliği olacaktır. İşte tam bu anda personele soru sorma, ölçüm verimliliği gibi dış müdahale yapılmasına izin verilmemelidir. Personelin koruyucu teçhizatının çıkarmasına ve normale dönmesine destek olunmalıdır. Devamında sıvı kaybı olmasını kabul eder isek sıvı desteği verilmelidir.

KBRN saha personeline psikolojik destek olarak bir diğer hassasiyette olay yerine ve personel konuşlanma alanına kesinlikle KBRN ekip personeli dışında kimse alınmamalıdır. Risk süreci devam ettiğine göre ikincil risk durumu olmasını önlemek ve personelin etkilenmesini önlemek için bu tedbir önemlidir. Olay yerinin doğru yönetilmesi KBRN saha personelinin görev sonrası normalleşmesi açısından çok önemlidir. Yine müdahale personelinin ölçüm öncesi, sırası ve sonrasındaki yakın takip çalışmaları kadar sürecin bir diğer önemli noktası da görevi tamamlayan KBRN saha personeline ekip liderinin yaptığı görevin ifasından dolayı tebrik etmek, başarılı bir görev çıkardığını dile getirmek gibi psikoloji normalliğini destekleyen yaklaşımlar göstermesi önemlidir. Bu yaklaşım olay yeri psikolojisinden kaynaklanan travma ve etkilenme riskini azaltacaktır.

Buraya kadar yazdıklarımın esasını, yazımızın başında da değindiğimiz ikinci kazalar riskinin yüksek olması ve telafisi mümkün olmayan gelişmelere sebebiyet vermemek için hassas bir görev icra eden KBRN saha personellerinin operasyon öncesi, sırası ve sonrasında görevi sağlıklı bir şekilde tamamlaması ve psikososyal normalliğine destek sağlamak için önem arz etmektedir. Başta AFAD KBRN saha personeli meslektaşlarıma ve aynı görev icra eden personellere faydalı olacağı inancıyla. Afetsiz günler diliyorum. Teşekkürler.